FIKIRLER SONMEZ (Terzi Fikri)

O`nun olum yildonumu olan 4 Mayis'ta bunlari yazip paylasmak isterdim sizlerle ancak talihsiz bir benzerliktir bizimkisi, onun mezar tasinda sag tarafa yazilan tarih benim icin sola koyulucak. O oldugu gun ben uzerinde 5 adet mum olan pastama dogru ufluyordum. Ne kadar aklimin erebildigi tartisilir ancak O`nun neler yaptigini sizleri ideolojiye bogmadan ve tarafsiz kalmaya calisaraktan anlatmaya calisicam.

Sonlarda soliceklerimi bastan soliyim; Kendisinin hayata, topluma ve esitlige bakis acisini uyesi oldugu partiler ve katildigi eylemlerin otesinde, %65 oy cogunluguyla secildigi Ordu/Fatsa belediye baskanligi vesilesiyle daha net gormus ve sadakatini fiilen de tecrube etmis olduk. Burada devrim denilebilicek bir yonetim orgutlenmesi gerceklestirip sadece birkac ay icinde buyuk degisiklikler yaratabildi.

Kalp solda atar, benim icin bu boyledir. Yine de tarafsiz kalarak yaptiklarinin iki yonunu de sizlerle paylasicam. Fikri Sonmez Gazi Mustafa Kemal`in vefat ettigi yil Fatsa`nin bir dag koyunde hayata geldi. Genclik yillarinda Isci Partisine uye olana dek siyasetin cok da icinde olmadi. Ancak Isci Partisine uye olusu, beraberinde Mahir Cayan ve yol arkadaslariyla olusan fikri yakinlasmasi, onun onemli toplumsal hadiselerde sol gorusten insanlarin yaninda on saflarda yer almasini sagladi. Gectigimiz hafta anayasamizda laikligin yer almamasi gerektigini beyan eden Meclis Baskani Ismail Kahraman ve onun yol arkadasi milli gorusculerin uzerine saldirdigi sol azinlik icindeydi. Neden cikmisti hadise? ABD deniz kuvvetlerine bagli 6. filo Istanbul Bogazina demirlemisti. Bu kimilerine gore Adnan Menderes yonetimi ve Marshall yardimlari ile baslayan Amerikan Mandaciliginin ulastigi uc nokta idi. Sol gorusten gruplar, dernekler ve partiler antiemperyalist bir yol izleyerek 2 yil boyunca farkli yollardan protesto ettiler, halkin geri kalaninda da bilinc uyandirmaya calistilar. Milli goruscu, gunumuz `Ilimli Islamcilari` baska bir deyisle `Kapitalist Muslumanlar`i ise 6. filoya karsi cikan butun solculari kafir ilan edip intikam almaya and icti. Bunun orgutlenmesini Islamci Bugun gazetesi vesilesiyle ve Camii hutbeleri ile gerceklestirdikten sonra kayip bilancosunu verecegim `Kanli Pazar`i gerceklestirdiler. 

KANLI PAZAR

Neden sol goruslu yurttaslar 2 yil boyunca, agirlikli olarak Beyoglu ve civari eglence merkezlerinde gordukleri ABD li askerlere karsi yipratma amacli eylemler yapmis ( uniformalari uzerine boya atmak gayet insancil ve makul olmus misal), ayrica toplu yuruyusler vesilesiyle emperyalizm konusunda ulkenin sessiz cogunlugunu bilgilendirmeye ya da hareketlendirmeye calismislardir? ABD`ye tepkililerdi, nedenleri de coktu: Kibris konusundaki tutumlari, Sovyetler bahanesiyle emperyalist hegamonyalari, Vietnam Savasi, somurgecilik vb bircok sebep. Burada ilginc olan nokta Islamcilarin kafir diye saldirdigi solcu kitle, Arap-Israil savasinda da Israil`e verilen destek sebebiyle Amerikan Yonetimine tepkisini gosteriyordu. Hani son yillarda Israil`e buyuk tepki olarak Coca Cola yerine Kola Turka icen kitle, bu noktada tarafsiz kalamayarak `yuh be kardesim!` derim. 

Kanli Pazar, 1969 yilinin Subat ayi 3. pazar gunu son Cuma hutbesi ve yeralti orgutlenmeleriyle `kafir` oldurmeye and icmis, 6. filoya 2 yildir yapilmakta olanlardan rahatsiz Islamci kitle ile sol goruslu gruplar arasinda cikan catismadir. 2 sol goruslu gencin oldurulmesi ve her iki taraftan toplam 200`den fazla kisinin yaralanmasiyla son bulur. Catismaya katilan taraflardan cogunlukla sol goruslu olanlar iceri alinir. Devlet `taraf`degildir, taraf `sol` oldukca. Nihayetinde antiemperyalist tepki kendi vatandaslarinin tepkisiyle son bulur. Geriye  kanli pazara ait meydan kavgasi goruntuleri ile Amerikali askerlerin Istanbul`da ki bar ve pavyonlardaki eglence goruntuleri kalir. Hatta genelevlerin onlar icin boyatildigi ve hic olmadigi kadar temiz tutuldugu soylenir.

Velhasil Fikri Sonmez icin 70`li yillar, artik ustalik mertebesine geldigi gecim kaynagi olan terzilik ve tutkuyla bagli oldugu ideolojisi arasinda git-gellerle gecer. Bu arada halihazirda henuz yas 18 iken evlenmis ve bir oglan babasi olmustur. Aslinda O`nun hikayesinin en can alici noktasi Belediye Baskanligi donemidir. Cunku bu ulke O`nun kadar ideolojisine bagli, antiemperyalist ve sahip olduklarini feda etmeye hazir aktivistler gormustu ancak fiilen bu ideolojinin yerel yonetimde nasil sonuclar verebilecegini kisa sureli de olsa Fikri Sonmez vesilesiyle tecrube etmis oldu.

Fatsa Belediye Baskanligi

78 yilinda zaten yatalak olarak odasindan idame ettirdigi gorevi sirasinda vefat eden CHP`li Baskan`dan sonra 79 secimlerinde % 65 gibi ezici bir cogunlukla dogdugu topraklar olan Ordu`nun Fatsa ilcesine Belediye Baskani olarak secildi.

Bu Ordu ili icin ilk sosyalist baskan demekti. Gerci sadece 8 ay surdu ve Temmuz 1980`de yonetimine bizzat Kenan Evren`in dahil oldugu bir askeri operasyon vesilesiyle koltugunu terketmek durumunda kaldi. Aslinda bu tasvir tam olarak gercegi anlatmaya yetmedi, Devlet Guvenlik Mahkemesi`ne cikartilarak alalacele kapali cezaevine konuldu. Bir daha da canli olarak cikamadi. Demir parmakliklar ardindaki 5. yilinda, aile ve yurt hasretine mi yoksa yapilan haksizliklara ya da daha otesi maruz kalinan iskencelere mi bilinmez, kalbine yorgun dustu, 47. yasinda kalp krizinden kaybettik, tarih 4.Mayis.1985. 

Peki 80 darbesi sonrasi, sadece kucuk bir ilcenin belediye baskani iken devletin basindaki Ordu Komutanini bu kadar kizdiricak n`apmis olabilirdi? Bunu Kenan Evren`den dinlersek soyle soylemekte:`Orada Terzi Fikri diye biri cikmis. Devlet benim diyor. Komite kurmus.Fatsa`yi o komite yonetiyor. Ne yapilip, yapilmayacaginin kararini halk veriyor. Veya halk adina o komite. Yani karari devlet vermiyor. Devlet otoritesi sifir. Devletin kanunlari Fatsa`da islemiyor.`

Bu noktada Fikri Sonmez`in kurdugu komitelerden bahsedelim. Bugun ornekler arasinda en saglikli isleyen model olarak gorulen Iskandinav Demokrasi`sinin kabul ettigi prensipler uzerinden gitmis, ilcesini bolgelere ayirip her bolge icin halk katiliminin oldugu komiteler kurmustur. Boylelikle alinacak kararlari halk tabanina yaymis, onlarin istiraki ve kararlara katikilariyla kendi ilcelerinin daha yasanilasi bir yer haline gelebilmesinin onunu acmistir. Iskandinavlar da gercek demokratik isleyisin ancak ve ancak, ulkeyi yoneten birkac yuz parlamenterin oldugu parlamentoda degil, tabana yayilmis, her kesimden halkin hem kararlara katilabildigi hem de hesap sorabildigi kucuk yerel yonetimler vesilesiyle mumkun olabilecegini savunur.

Fikri Sonmez, Fatsa`yi cografi ozelliklerine gore Fatsa`yi 11 bolgeye ayirir ve herbirinde halk katilimli komiteler olusturulur. Devletten sadece ilk secildiklerinde bir butce alirlar, bununla da sehrin tum yol ve cop sorunu ilk 2 hafta icinde cozulur. Sehrin diger bir buyuk sorunu, 70`li yillarin genel memleket sorunudur, yokluk ve karaborsacilar. Bu noktada silahli solcularin tehditli yola getirisleri mi yoksa karaborsacilarin bir anda insan vasfi kazanmalari bilinmez ancak findik uzerindeki karaborsa oyunlari bitirilir, uretici ustundeki kambur kalkar.

Yaptigi calismalara sehre giris cikislardaki sikintilar ve sadece 2 dar yol olmasi sebebiyle bu yonde devam eder. Tapu sahiplerini(yine ne sekilde ikna edildikleriyle ilgili supheler vardir velhasil sehirde sol orgute karsi saygiyla karisik korku hissiyati da mevcut) ikna eder ve sehre giris cikislarda ki yol alternatifini 5`e cikartir. Belediye calisanlarinin aylardir yatmayan maaslarini da o ilk gelen toplu butceden karsilar ve de kimse isten cikarilmaz.

Aslinda 8 ayda bu kadar cok sey yapabilmesi, bugun ki konjukturde bizleri hayrete dusurebilir, hele ki merkez yonetimden butce konusunda destek alamamasina ragmen. Tabi ki kararlari halkin aldigi, yonetilenin yonetime katildigi demokratik ortam, ulkeyi yoneten az sayidaki yoneticiden olusan kadroyu rahatsiz etti ve darbe gerceklesti. Sadece Fikri Sonmez iceri alinmadi, beraberinde 400 kisi daha iceri alindi. Hem de asker ve polisle gelen maskeli fasist munzevirlerin bir parmak isaretiyle gosterdigi herkesin hayati karartildi, `neden`siz ya da `ama`siz. Evren tarafindan yapilan operasyon oncesinde donemin Basbakani Suleyman Demirel ise `Corum`u birakin asil Fatsa`yi bakin diyerek o da aslinda maskeli munzevirler gibi parmagiyla isaret etmisti orduya Fatsa`yi. Asil Corum`u birakin dedigi cografyada ne mi olmustu? Alevi halka karsi etnik temizlik harekati `halk tabanli`. 58 alevi vatandas oldurulmus, yuzlercesi yaralanmis, binlercesi ise evlerini, ait olduklari topraklari birakarak sehri terketmek zorunda kalmislardi. Peki Fatsa`da n`olmustu da insanlarin canlarini kaybettikleri bir katliamdan gozumuzu kucuk bir ilceye cevirmek zorunda kalmistik? Iste burada cevabi okuyucuya birakiyorum. Bu arada ona `Terzi Fikri` sifatini donemin Tercuman Gazetesi takmisti. Bugunun havuz medyasindan farksizdi, amaci asagilamakti. tabiki Fikri Sonmez bunu bir iltifat olarak aldi, kendisine bugune kadar ekmek yediren meslegiyle gurur duyuyordu.

Neticede halkini seven, kendi ideolojisi dahilinde adil ve ozgurlukcu bir yonetim gostererek kucuk bir devrim yaratan bu adam, kalp krizinden mi oldu yoksa iskencede mi olduruldu bunu bilemeyiz cunku otoriteler otopsi yapilmamasini buyurmuslar. Oglu Naci Sonmez 2015 secimlerinde HDP`den milletvekili adayi oldu. Ailesi 2010 yilinda Kenan Evren aleyhine dava acti, neticelenmeden 98 yasinda hayatini kaybetti. Evren, Marmaris`in en guzel koylarinda hobileriyle ugrasarak cok guzel bir hayat yasadi. Geride bircok can kaybi ve travmatik anilarla dolu omur birakarak. Bu dunyada adalet var midir? Hayir, peki Fikri Sonmez gibi idealleri icin canlarini ortaya koyanlar hata mi ediyorlar? Benim hala cevap verebildigim bir soru degil.

Finali en azindan yureklere bir miktar su serpmek icin dansozlerle fotografini yayinladigim Amerikan Denizcilerinin sol gruplar tarafindan Bogaz`a dokuldugu fotograflarla yapmak istiyorum.